- dinsdag 24 april 2018- Geluid uit:
 
Steun ons!

Het laatste nieuws


Iepen ziekte geen probleem meer


Het gaat slecht met de vaderlandse iepen. De iepziekte maakt meer en meer slachtofffers. Toch is er ook hoop: voor enkele tientjes per stuk worden speciale bomen ingeënt.

 

MENSEN bouwen door een griepprik weerstand op tegen de griep. Elke scholier leert het principe: na het inspuiten van een kleine hoeveelheid ziektekiemen, ontwikkelt het lichaam antistoffen die de échte griep zal bestrijden wanneer die langs komt. Minder bekend is dat bomen zich op eenzelfde manier kunnen wapenen tegen ziekte. Iepen die een kleine hoeveelheid schimmel ingespoten krijgen, ontwikkelen daar antistoffen tegen. Het vaccin werkt zelfs tegen verwante schimmels die veel op de gevaccineerde stof lijken.

 

Dat klinkt als goed nieuws voor de iep, want met die boom gaat het nog steeds bar slecht in Nederland. De afgelopen tien jaar hebben bijna een kwart miljoen iepen het loodje gelegd als gevolg van de iepziekte, een schimmelaandoening die wordt overgebracht door de iepenspintkever. Alleen al in 1997 waren het er zestigduizend en vorig jaar waarschijnlijk nog meer, zoals afgelopen maand bleek uit een inventarisatie van de Bomenstichting.

En dat is nog niets vergeleken met de verliezen in de Verenigde Staten en Engeland, waar de Dutch elm disease naar schatting al 43 miljoen en 25 miljoen slachtoffers heeft gemaakt. De iepziekte werd rond 1917 voor het eerst in Nederland gesignaleerd - vandaar die eervolle benaming.

 

Voor het aanzien van de stedelijke gebieden in het westen en noorden van Nederland is de iepziekte het ingrijpendst. Alleen deze boom kan zich er tussen de luchtvervuiling, de zoute zeewind en het stedelijk gewroet aan de wortels goed handhaven.

Een spuitje tegen de iepziekte zou de bomendokter heel wat moeite besparen, en zou de enorme aanslag op het bomenbestand helpen voorkomen.

 

Eind vorige maand maakte een trots onderzoeksteam van de Universiteit van Toronto in Canada het resultaat bekend van succesvolle proeven met zo'n iepenvaccin. Door de bomen te injecteren met een eiwit afkomstig uit een aan iepziekte verwante schimmel, wordt een verdedigingsmechanisme in gang gezet dat de bomen effectief beschermt tegen de echte aandoening.

Slechts één van de 33 gevaccineerde Canadese bomen stierf na besmetting met de ziekte, terwijl van de controlegroep alle bomen ter ziele gingen. Vanzelfsprekend is meteen een wereldpatent genomen op het wondermiddel, dat volgens New Scientist spoedig door het bedrijf Phenex op de markt zal worden gebracht.

 

Maar dat suggereert groter nieuws dan er is. Nederland liep niet alleen voorop met de zieke Dutch elms zelf, maar ook met de ontwikkeling van een vaccin daartegen. Een sterk op het Canadese middel gelijkend vaccin wordt sinds 1993 op Nederlandse bomen toegepast. Het werd ontwikkeld in samenwerking tussen de Universiteit van Amsterdam en de Heidemij.

 

De resultaten van het Nederlandse vaccin, dat als Dutch trig op de schappen van de bomenapotheek staat, lijken zelfs beter te zijn dan bij het Canadese: slechts 1 procent van de geïnjecteerde bomen wordt tóch ziek, en waarschijnlijk gebeurt dat door wortelcontact of een eerdere besmetting.

 

Is het vaccin een wondermiddel tegen de iepziekte? Zoals uit de blijvend hoge sterftecijfers blijkt, is het dat niet. In de gemeente Den Haag werden vorig jaar 7500 iepen geïnjecteerd en in Utrecht werden enkele honderden bomen met het vaccin beschermd. Maar de methode is duur (dertig tot honderd gulden per boom) en moet, net als het Canadese vaccin, jaarlijks worden herhaald.

Eigenijk is de methode alleen de moeite waard voor héél speciale iepen op bijzondere plekken, zegt Evert Ros van het Amsterdams gemeentelijk onderzoeksbureau Omegam. 'Als de Anne Frank-boom nu een iep was, ja . .' Maar de Anne-Frank-boom (in de tuin van het Achterhuis) is een kastanje. Massale inentingsprogrammaé vindt Ros meer iets voor 'ondeskundige wethouders die er het ei van Columbus in zien'.

 

Dat laat men zich in Den Haag niet aanleunen. Ook daar worden alleen de speciale bomen beschermd, zoals in iepenlanen waarin men liever geen gaten ziet vallen, zegt een gemeentewoordvoerster. De 7500 bomen die vorig jaar werden geïnjecteerd, vormen het 'kernbestand' van de in totaal honderdduizend Haagse iepen. 'Volgens onze berekening is het fulltime op straat hebben van een aantal controleurs zeker zo duur of zelfs duurder dan injecteren.'

De gezonde iep gaat zelfs de Haagse burgerij ter harte. Vorig jaar betaalden de bewoners van het statige Statenkwartier uit eigen beurs de inenting van 150 bomen in hun wijk, en die van het Van Stolkpark betaalden voor 50 bomen. In de Schilderswijk, erkent de woordvoerster, denkt men er anders over.

Voor de bestrijding van de iepziekte is inenten slechts één hulpmiddel, zegt ook coördinator Luc Deckers van het landelijk Iepenberaad. Het beste resultaat wordt nog steeds bereikt door de methode waarmee Nederland eens óók voorop liep: goed kijken en snel toeslaan. Alleen door intensieve inspectie van het iepenbestand en het liefst binnen twee weken opruimen en vernietigen van zieke exemplaren, kan de epidemie worden beperkt.

 

Tot aan 1990 werd deze methode toegepast, dankzij een landelijke coördinatie en een subsidieregeling voor gemeenten. Een nu alom betreurde bezuinigingsoperatie maakte er een einde aan. Met de verdwijning van 30 procent van de iepen als gevolg.

In een vorig jaar opgerichte Iepenwacht werken de overheid, drie provincies, de Bomenstichting, de Heidemij en de Plantenziektenkundige Dienst in Wageningen samen. 'De iep voor Nederland behouden voor een redelijke prijs', luidt nu de bescheiden doelstelling van de bomenwachters.


Previous page: Home
Volgende pagina: Waarom deze site?


Ook dit is een project van Stichting Ons Groene Milieu